سرنوشت دلارهای آزادشده؛ فرصت توسعه یا جبران ناترازی‌های اقتصادی؟

پس از سفر هیئت ایرانی به قطر برای آزادسازی دارایی‌های بلوکه شده، نگرانی‌ها از نحوه مصرف ۲۴ میلیارد دلار آزاد شده افزایش یافته است. در حالی که این منابع می‌تواند فرصتی برای توسعه باشد، احتمالاً به پرداخت ناترازی‌ها، از جمله واردات بنزین، اختصاص خواهد یافت.

آزادسازی و استفاده از منابع

برخی منابع گزارش داده‌اند که ایران برای امضای توافق خواستار آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار شده است، که نیمی از آن، معادل ۱۲ میلیارد دلار، باید پیش از امضای توافق آزاد گردد. برآوردها از کل پول‌های بلوکه شده ایران در خارج از کشور به حدود ۱۰۰ میلیارد دلار اشاره دارد.

با فرض اینکه بخشی از این پول‌ها آزاد شود، نگرانی‌هایی درباره محل مصرف آن‌ها وجود دارد. یکی از این مصارف، جبران کسری در باتلاق بنزین ناشی از پیشی گرفتن مصرف بر تولید است.

افزایش مصرف بنزین

بر اساس آمارهای رسمی، متوسط مصرف روزانه بنزین در سال گذشته از ۱۳۰ میلیون لیتر به حدود ۱۳۷ میلیون لیتر افزایش یافته است. تولید روزانه بنزین ایران حدود ۱۰۰ میلیون لیتر برآورد شده و این امر منجر به شکاف حدود ۳۰ میلیون لیتری بین مصرف و تولید روزانه بنزین در کشور شده است.

رتبه ایران در مصرف بنزین

ایران در بین ۱۹۰ کشور جهان در حوزه مصرف بنزین، رتبه ۱۰ را به خود اختصاص داده است. متوسط مصرف بنزین در ایران به ۱.۵۲ لیتر به ازای هر شهروند می‌رسد و در مقایسه با کشورهای پرمصرف، مانند آمریکا و کانادا، رتبه شش را دارد.

در بین کشورهای آسیایی، ایران در مصرف بنزین پس از عربستان و امارات، بالاترین سرانه را دارد. بالا بودن مصرف در این کشورها به دلیل درآمد پایدار دلاری، یارانه‌های انرژی و شرایط اقلیمی آن‌هاست.

قیمت بنزین در ایران

بررسی‌ها نشان می‌دهد که شرکت پالایش نفت بندرعباس در فروردین ماه ۱۴۰۵، قیمت هر لیتر بنزین معمولی اکتان ۸۷ را ۵۶ هزار و ۶۰۰ تومان اعلام کرده است. به طور کلی میانگین قیمت فروش بنزین در ایران حدود ۶۰.۹ هزار تومان است، از جمله هزینه‌های لجستیک و درآمد جایگاهداران، برآوردها نشان می‌دهد که قیمت نهایی به دست مصرف‌کننده حداقل ۷۵ هزار تومان است.

محدودیت‌ها و نیاز به اصلاحات

طبق آمار، هر ایرانی به طور میانگین ۱.۵۲ لیتر بنزین در روز مصرف می‌کند، که سالانه به ۵۵۴.۸ لیتر می‌رسد. با وجود ۳۱ میلیون کارت سوخت فعال در کشور، مصرف فعلی بنزین نشان‌دهنده کمبود شدید در تولید است. دولت هر ماه بنزین بیشتری از تولید استطاعت خود به کارت‌های سوخت تخصیص می‌دهد.

در حال حاضر و با توجه به متوسط مصرف، دولت برای تأمین بنزین ماهانه با یک میلیارد و ۱۱۰ میلیون لیتر کمبود مواجه است. در چنین شرایطی، آزادسازی قیمت‌ها و اصلاحات انرژی به عنوان راهکاری برای جبران این کمبود ضرورت می‌یابد.