افزایش ۴۰۰ هزار متقاضی بیمه بیکاری و خطرات اقتصادی در ایران
براساس آمارهای رسمی، پس از جنگ، حدود ۲۱۰ هزار نفر به جمع متقاضیان بیمه بیکاری که پیشتر تنها ۱۴۳ هزار نفر بودند، اضافه شدهاند. کارشناسان هشدار میدهند که با تداوم رکود و انجماد اقتصادی، تعداد بیکاران و فشار بر منابع مالی دولت به شکل بیسابقهای افزایش خواهد یافت.
آمار بیکاری و شرایط اقتصاد
به گزارش اقتصادآنلاین، اگر فکر میکنید که نرخ بیکاری ۷.۸ درصدی پاییز ۱۴۰۴ نشان دهندهی وضعیت غیر بحرانی بازار کار است، ممکن است شدت بحران را نادیده گرفته باشید. در پس این عدد، موجی از بیکارشدن نیروی کار در حال شکلگیری است که میتواند اقتصاد ایران را در بهار و تابستان ۱۴۰۵ با یکی از سنگینترین شوکهای بیکاری تاریخ معاصر مواجه کند.
جدیدترین آمارهای بازار کار نشان میدهد که نرخ بیکاری در پاییز ۱۴۰۴ به ۷.۸ درصد رسیده است؛ رقمی که به ظاهر بحرانآفرین به نظر نمیرسد و حتی از برخی دورههای گذشته نیز پایینتر است. اما دادهها و اظهارات رسمی حاکی از آن است که بحران اصلی هنوز در آمارها به ثبت نرسیده است.
اضافه شدن متقاضیان بیمه بیکاری
اظهارات اخیر «مالک حسینی»، معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، به عنوان زنگ خطر جدی برای اقتصاد ایران مطرح شده است. به گفته او، علاوه بر ۱۴۳ هزار نفری که پیشتر بیمه بیکاری دریافت میکردند، حدود ۲۱۰ هزار نفر دیگر نیز پس از جنگ به جمع متقاضیان بیمه بیکاری افزوده شدهاند. معاون وزیر تأکید کرد که بسیاری از افراد تعدیلشده با طولانی شدن انجماد اقتصادی، هنوز نام خود را به لیست بیمهبگیران ثبت نکردهاند و احتمالاً تعداد متقاضیان بیمه بیکاری از ۴۰۰ هزار نفر نیز فراتر خواهد رفت.
چرخه معیوب اقتصادی
کاهش رشد اقتصادی منجر به افت فروش و کاهش نقدینگی در بنگاهها میشود. در این شرایط، اولین واکنش غالب شرکتها کاهش هزینههاست که در اقتصاد ایران، شایعترین راه برای کاهش هزینه، تعدیل نیروی انسانی است. به همین دلیل است که معمولاً چند ماه پس از افت رشد اقتصادی، نرخ بیکاری افزایش مییابد.
علاوه بر این، تبعات افزایش بیکاری تنها به از دست رفتن شغل محدود نمیشود. بیکارشدن صدها هزار نفر به معنای کاهش قدرت خرید خانوارهاست. خانوادههایی که درآمد خود را از دست میدهند، در مصرف خود صرفهجویی کرده و هزینههای مربوط به کالاهای بادوام، مسکن، خودرو، سفر و حتی برخی هزینههای ضروری را کاهش میدهند. این افت مصرف میتواند دوباره فروش بنگاهها را کاهش دهد و رکود را عمیقتر کند. در واقع، اقتصاد وارد یک چرخه معیوب میشود؛ چرخهای که رکود منجر به بیکاری و بیکاری باعث رکود بیشتر میشود.
حتی دولت نیز متضرر میشود. جهش نرخ بیکاری فشار سنگینی بر منابع مالی دولت تحمیل میکند. افزایش تعداد متقاضیان بیمه بیکاری، کاهش درآمدهای مالیاتی و افزایش هزینههای حمایتی، میتواند کسری بودجه دولت را تشدید کند. تجارب نشان داده است که دولتها در چنین شرایطی معمولاً به استقراض و چاپ پول میپردازند یا هزینههای عمرانی را کاهش میدهند؛ هر دو مسیر میتواند به افزایش تورم یا عمق رکود منجر شود.
پیشبینی نرخ بیکاری
برای پاسخ به سوالاتی درباره نرخ بیکاری به آمارهای ارائه شده توسط معاون وزیر کار مراجعه میکنیم. بر اساس گفتههای وی، قریب به ۶۰ درصد به بیکاران کشور اضافه شدهاند. حتی اگر نسبت یک به یک برای بیکاران و نرخ بیکاری در نظر گرفته شود، نرخ بیکاری ۱۹ درصدی برای فصل بهار یا تابستان دور از ذهن نخواهد بود.
این نشانهای از احتمال ورود اقتصاد ایران به مرحلهای از «رکود تورمی عمیق» است؛ وضعیتی که در آن، همزمان با افت رشد اقتصادی، اشتغال کاهش مییابد و فشار معیشتی بر خانوارها نیز افزایش مییابد. به همین دلیل، بسیاری از اقتصاددانان معتقدند که آنچه امروز در آمارهای رسمی دیده میشود، هنوز تمام ابعاد بحران بازار کار را نشان نمیدهد و اثر اصلی شوکهای اخیر احتمالاً با یک وقفه زمانی در سال ۱۴۰۵ نمایان خواهد شد.