بازگشت محدود اینترنت به ایران و پرسش از تداوم آن
پس از نزدیک به ۹۰ روز قطع تقریباً کامل اینترنت بینالملل در ایران، اخیراً نشانههایی از بازگشت ارتباط با جهان مشاهده شده است. این بازگشت هرچند محدود و شکننده است، اما برای میلیونها کاربر ایرانی اهمیت زیادی دارد.
در چهار ماه اخیر، کاربران اینترنتی در ایران تنها توانستهاند حدود دو یا سه هفته به صورت نسبی به اینترنت بینالملل دسترسی پیدا کنند. البته این دسترسی نه به شکل عادی و آزاد، بلکه به صورت فیلترشده و با نیاز به فیلترشکن بوده است. در بسیاری از روزها، این امکان نیز وجود نداشت. آلان اما، اتصال دوباره، هرچند ناپایدار، تغییرات قابل توجهی در شبکههای اجتماعی ایجاد کرده است. کاربران بعد از ماهها سکوت، دوباره آنلاین شده و پیجهای اینستاگرامی که مدتی خاموش مانده بودند، با لحنی آمیخته به احساس، به مخاطبان خود میگویند: «سلام، برگشتیم.»
این فضای عاطفی بهوجود آمده، ترکیبی از اندوه و امید است؛ شادی از وصل شدن و تلخی از اینکه دسترسی به اینترنت، که در دیگر کشورها معمولاً یک حق بدیهی است، برای مردم ایران به رویای دستنیافتنی تبدیل شده است. اکنون مردم، حتی با دسترسی محدود به اینترنت نیز این وضعیت را نوعی «گشایش» میدانند.
در همین مدت، کسبوکارهای اینترنتی به طور چشمگیری آسیب دیدهاند و بسیاری از آنها به حالت فروپاشی درآمدهاند. فروشگاههای اینستاگرامی، کانالهای تلگرامی و استارتاپها به شدت متضرر شدهاند و برآوردها نشان میدهد که دستکم یک میلیون نفر به دلیل این وضعیت بیکار شدهاند. در میان این بحران، بازار فروش «کانفیگ» و اینترنتهای خاص نیز رونق گرفته و قیمتها به شکل حیرتآوری بالا رفته است؛ به طوری که دسترسی محدود به اینترنت از گیگی ۵۰۰ هزار تومان تا یک میلیون تومان هزینه دارد. اکنون با بازگشت نسبی اینترنت، بسیاری از کاربران به این وضعیت با طنز و کنایه واکنش نشان میدهند.
همزمان، چهرههایی که پیشتر از محدودیتهای اینترنتی دفاع میکردند، حالا به سوژه نقد و شوخی کاربران تبدیل شدهاند. بسیاری از کاربران، خشم و فشار انباشتهشده خود را اکنون در قالب طنز و کنایه تخلیه میکنند.
شکستن انحصار روایت
یکی از تغییرات مهم با بازگشت اینترنت، شکستن نسبی انحصار خبری است. این انحصار در ماههای اخیر فضای رسانهای کشور را به شدت بسته بود. اکنون کاربران با وجود محدودیتها میتوانند به گردش آزاد اطلاعات دست پیدا کنند و فراتر از رسانههای رسمی و مجازی میرحضوری، صدای بخشهای مختلف جامعه را بشنوند. با این حال، اینترنتی که امروز وصل شده، همچنان ناپایدار و فیلترشده بوده و این پرسش بزرگ هنوز باقی است که آیا این وضعیت ادامهدار خواهد بود یا خاموشی دوباره بازمیگردد؟ پاسخ به این پرسش ممکن است در ماهها و سالهای آینده روشن شود، به ویژه در مورد حق دسترسی آزاد به اطلاعات برای مردم ایران.
