داستان ضرب سکه در بحرین؛ از سکههای فارسی تا تجارت طلا در عصر مدرن
بحرین، این مجمعالجزایر کوچک و تأثیرگذار در خلیج فارس، با تاریخچهای غنی از تجارت و بانکداری، بهویژه در زمینه طلا و سکه شناخته میشود. این گزارش به بررسی مسیر تاریخی و اقتصادی طلا و سکه در بحرین از دوران پیش از جدایی از ایران تا عصر دینار بحرینی میپردازد.
رواج سکههای ایرانی در جزیره بحرین
پیش از آنکه در سال ۱۹۷۱ بحرین بهعنوان یک کشور مستقل شناخته شود، این سرزمین برای قرنها بخشی از قلمرو سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ایران بهشمار میرفت. از دوران باستان تا دوره صفویان و حتی تا عصر قاجار، بحرین در اسناد رسمی ایران جزو سرزمینهای تابع فارس محسوب میشد و پیوندی عمیق با بنادر جنوبی ایران داشت.
در این دوران، پول و سکه در بحرین هویتی مستقل نداشت. سکههای ایرانی، بهویژه نقرههای صفوی، نادری و قاجاری، در کنار سکههای عثمانی و روپیههای هندی، در بازارهای منامه و بنادر اطراف در گردش بودند. طلا و نقره نهفقط ابزار مبادله، بلکه پشتوانهای برای تجارت دریایی و دارایی خانوادگی محسوب میشدند.
این پیوند تاریخی، نقشی مهم در شکلگیری فرهنگ نگهداری طلا در بحرین داشت؛ فرهنگی که شباهت زیادی به سنتهای جنوب ایران دارد و تا امروز نیز در ساختار اجتماعی و اقتصادی این کشور قابل مشاهده است.
گردش روپیه خلیج فارس و سکههای تجاری پیش از جدایی بحرین
پیش از جدایی بحرین از ایران در سال ۱۹۷۱ و حتی پیش از معرفی دینار در ۱۹۶۵، همانند بسیاری از بنادر تجاری خلیج فارس، پول ملی باثبات و مستقلی در این جزیره وجود نداشت. در معاملات روزمره، تجارت دریایی و بازارهای محلی، روپیه هند و سپس روپیه خلیج فارس نقش اصلی را ایفا میکردند و در کنار آن، سکههای عثمانی، لیرههای طلایی و نقرهای و برخی سکههای منطقهای در دادوستدها دیده میشد.
در این دوران، طلا بیشتر در قالب سکههای خارجی و زیورآلات وارد زندگی مردم میشد؛ داراییای قابل اعتماد برای خانوادهها، بهویژه در جامعهای که تجارت مروارید، دریانوردی و بازرگانی ستونهای اصلی اقتصاد آن را تشکیل میداد. فرهنگ نگهداری طلا در بحرین، پیش از تولد دولت، ریشهای عمیق پیدا کرده بود.
ضرب سکههای نمادین و سرمایهای در جزیره
با معرفی دینار بحرینی در سال ۱۹۶۵، این جزیره صاحب یکی از باثباتترین و باارزشترین ارزهای منطقه شده بود. دینار بحرینی از ابتدا بهعنوان پول ملی مدرن طراحی شد و بعدها پایه نظام پولی و بانکی کشور را شکل داد.
خلاف تصور رایج، قدرت پول ملی باعث کنار رفتن طلا از زندگی اقتصادی مردم نشد. بحرین که پیشتر تجربهای عمیق در تجارت و بانکداری داشت، طلا را نه رقیب دینار، بلکه مکملی فرهنگی و سرمایهای برای آن دانست. در همین چارچوب، سکهها و مدالهای طلا و نقره رسمی و یادبود در مناسبتهای ملی و تاریخی ضرب شد؛ آثاری که برای گردش روزمره پولی طراحی نشده بودند، بلکه نقش نمادین، ذخیره ارزش و گاه سرمایهای داشتند.
منامه؛ قلب تاریخی تجارت و طلای بحرین
شهر منامه، پایتخت بحرین، قرنهاست که مرکز تجارت، صرافی و مبادلات مالی در خلیج فارس بهشمار میرود. بازارهای سنتی طلا در منامه همچنان جایگاهی فعال دارند و طلا در آنها نه صرفاً کالای لوکس، بلکه ابزاری برای پسانداز خانوادگی و انتقال ثروت است.
در بازار طلای بحرین، زیورآلات سنتی، شمش طلا و همچنین سکههای سرمایهای بینالمللی مانند سوورین بریتانیایی، سکههای سعودی و نمونههایی چون کروگرند و برگ افرا معامله میشوند. تمرکز بازار بحرین بیش از آنکه صادراتمحور باشد، بر تقاضای داخلی و مصرف خانوادگی استوار است.
سکههای طلای بحرین؛ رسمی و محدود
خلاف برخی کشورهای منطقه، بحرین سکه طلای رایج برای معاملات روزمره ضرب نکرده است. آنچه در این کشور وجود دارد، سکهها و مدالهای طلای رسمی و یادبود است که معمولاً در تیراژ محدود و با اهداف نمادین، سرمایهای یا مجموعهداری منتشر شدهاند.
سکهها و مدالهای مرتبط با سالگرد استقلال، پادشاهان بحرین و مناسبتهای ملی و اقتصادی، از مهمترین نمونهها بهشمار میآیند. این آثار دارای وزن و عیار مشخص هستند، با نظارت نهادهای رسمی یا بانک مرکزی منتشر شدهاند و در بازار منطقهای نیز نقدشوندگی قابل قبولی بهعنوان طلا دارند، هرچند نقش پول رایج را ایفا نمیکنند.
طلا در جامعه بحرین؛ پیوند سنت و نظام مالی مدرن
یکی از ویژگیهای برجسته بحرین، همزیستی فرهنگ سنتی نگهداری طلا با یکی از قدیمیترین نظامهای بانکداری مدرن در خلیج فارس است. طلا همچنان بخش مهمی از مهریه، جهیزیه و دارایی خانوادگی محسوب میشود و در کنار سپردههای بانکی و ابزارهای مالی نوین، نقش مکمل دارد.
برای بسیاری از خانوادهها، طلا نهفقط یک سرمایه، بلکه نوعی امنیت روانی و میراث خانوادگی است؛ داراییای که نسلبهنسل منتقل میشود و در بزنگاههای اقتصادی نقش پناهگاه امن را ایفا میکند.
تصویر بحرین در بازار طلای منطقه؛ کوچک اما باثبات
بحرین خلاف دوبی، هاب صادرات مجدد طلا نیست؛ اما بازار طلای آن از ثبات، شفافیت و اعتماد بالا برخوردار است. نقدشوندگی طلا و سکههای سرمایهای در این کشور بالاست و طلا در دورههای بحران منطقهای و نوسانات مالی، جایگاه خود را حفظ کرده است. ترکیب بانکداری پیشرفته، قوانین مالی شفاف و فرهنگ سنتی نگهداری طلا، باعث شده بازار طلای بحرین آرام، کنترلشده و قابل اتکا باشد.
بحرین را میتوان سرزمین طلاهای خانگی، سکههای رسمی محدود و نظام مالی پیشرو دانست. در این کشور، طلا نه جایگزین پول ملی است و نه رقیب آن؛ بلکه بخشی از حافظه اقتصادی و فرهنگی جامعه بهشمار میرود؛ حافظهای که میان سنت و بانکداری مدرن، تعادلی پایدار برقرار کرده است.
در بخش بعدی این مجموعه، مسیر سکههای طلایی به قطر میرسد؛ کشوری که روایت طلا در آن، چهرهای متفاوت و متمایز از اقتصاد خلیج فارس را به نمایش میگذارد.