سقوط دستمزد دلاری و افزایش مهاجرت متخصصان به کشورهای همسایه
سقوط مداوم ارزش ریال باعث کاهش دستمزد نیروی کار ایرانی و افت قدرت خرید شاغلان شده است. این وضعیت نه تنها موجب فقر شاغلان گردیده، بلکه به مهاجرت نیروی متخصص از کشور نیز افزوده است.
مهاجرت نیروی متخصص
به نقل از گزارش مرکز پژوهشهای مجلس درباره پیشرانهای مهاجرت در 25 سال اخیر، عمده مهاجرت ایرانیان در سنین جوانی و بزرگسالی و بیشتر در میان مردان بوده است. دلیل اصلی این مهاجرت، برخورداری از رفاه مالی بیشتر و بهدلیل وضعیت اقتصادی و اشتغال بوده است و زنان نیز به تبعیت از مردان مهاجرت کردهاند.
کارشناسان بیان میکنند که یک نیروی ماهر در کشور حداقل تا 25 سالگی تحصیل میکند و پنج تا 10 سال دیگر را صرف حرفهآموزی مینماید تا به نیروی ماهر تبدیل شود. بنابراین برای جایگزینی یک نیروی ماهر، حداقل 15 تا 35 سال زمان لازم است.
عقبماندگی دستمزد نسبت به قیمت دلار
اخیراً قیمت دلار با رکوردشکنی تاریخی از 160 هزار تومان عبور کرده است. در حالی که میانگین بهای دلار در حدود یک دهه پیش، در سال 1394 فقط سههزارو 400 تومان بود که نشان میدهد این قیمت در یک دهه حدود 47 برابر افزایش یافته است. حداقل حقوق کارگران نیز در سال 1394 حدود 712هزارو 425 تومان بود و در سال 1404 به 10میلیونو 700 هزار تومان رسیده است. با این وضعیت، حداقل حقوق کارگران فقط 15 برابر شده و مقایسه سرعت رشد قیمت دلار و دستمزد کارگران نشاندهنده عقبماندگی شدید مزد در ایران است.
مهاجرت خلبانان و وضعیت صنعت هوایی
نتیجه این شرایط، مهاجرت گسترده خلبانان به کشورهای منطقه است. با توجه به آمارها، حقوق ماهانه خلبانان ماهر ایرانی به حدود هزار دلار میرسد و در برخی ایرلاینها این رقم پایینتر است. این در حالیست که دریافتی خلبانان در کشورهای همسایه، چند برابر خلبانان ایرانی است و در کشورهای نظیر عربستان سعودی، حداقل حقوق کارگران با حقوق خلبانان ایرانی برابر است. برای نمونه، حقوق خلبانان اماراتی بین پنجهزارو 400 تا 26 هزار دلار و در ترکیه حداقل هزارو 230 دلار میباشد.
مهاجرت پزشکان و پرستاران
اخیراً نیز اخبار مهاجرت پزشکان و پرستاران افزایش یافته است. حسین کرمانپور، مسئول روابطعمومی وزارت بهداشت، اعلام کرده است که براساس «آمار نظام پزشکی»، از ابتدای کرونا تا سال 1401 حدود پنج هزار پزشک از ایران مهاجرت کردهاند. رئیس سازمان نظام پزشکی اهواز نیز به رشد چشمگیر مهاجرت پزشکان به کشورهای مختلف اشاره کرده و گفته است که در یک سال گذشته روزانه برای دو تا 10 نفر از کادر درمانی اهواز گواهی مهاجرت صادر شده است.
آمار کسانی که برای گواهی تأییدیه به نظام پزشکی مراجعه کردهاند، از 400 نفر در سال 1400 به بیش از چهارهزارو 200 نفر در سال 1401 افزایش یافته است. درآمد پزشکان ایرانی نیز به وضوح با درآمد پزشکان در کشورهای توسعهیافته مقایسه شده و بسیار کمتر است. بهطور مثال، متوسط درآمد سالانه یک پزشک در ایران در سال 2019 حدود 10 هزار دلار بوده، در حالی که این رقم برای پزشکان در کشورهایی چون آمریکا، انگلستان و کانادا به مراتب بیشتر است.
تأثیرات بر صنعت نفت
وضعیت مشابهای برای متخصصان نفتی نیز وجود دارد. آرش نجفی، عضو کمیسیون انرژی اتاق ایران، اعلام کرده که مدیران درجه یک نفتی در ایران حدود هزارو 700 دلار حقوق دریافت میکنند، در حالی که مدیران در شرکتهای معمولی دنیا حدود پنج هزار دلار میگیرند. ناصر عاشوری، دبیر انجمن صنفی کارفرمایی پالایش نفت، نیز از چالشها در برخی پالایشگاهها بهدلیل مهاجرت نیروهای متخصص خبر داد.
کاهش قدرت خرید کارگران
قدرت خرید کارگران ایرانی به کمتر از یکسوم 10 سال گذشته رسیده و ارزش دلاری دستمزد آنها تنها 66 دلار در ماه است. این در حالی است که دستمزد کارگران در سالهای 1394 تا 1396 به 225 دلار در ماه میرسید. آمارها نشان میدهد که حداقل حقوق کارگران در کشورهای همسایه و منطقه بسیار بیشتر از ایران است، بهطوریکه در عمان حداقل حقوق حدود 845 دلار، در کویت 245 دلار، و در عربستان سعودی بین 800 تا هزار دلار است.