آرامش فعلی بازار ارز موقتی است و موفقیت سیاست ارز تکنرخی به مذاکرات ایران و آمریکا وابسته است
بانک مرکزی از 19 بهمن 1404 دامنه نوسان نرخ ارز در مرکز مبادله را به مثبت و منفی 2 درصد محدود کرده است. این اقدام به منظور کنترل نوسانات شدید ارزی و حفظ ثبات نرخ در یک محدوده مشخص انجام شده، اما به گفته کارشناسان، آرامش فعلی بازار ارز موقتی است و موفقیت سیاست ارز تکنرخی به نتیجه مذاکرات ایران و آمریکا وابسته است.
محدودیت دامنه نوسان نرخ ارز
بر اساس گزارشها، بانک مرکزی پس از افزایش قبلی دامنه نوسان به مثبت و منفی 5 درصد، تصمیم به محدود کردن دامنه نوسان نرخ ارز در مرکز مبادله به مثبت و منفی 2 درصد گرفته است. هدف این تصمیم کنترل نوسانات شدید ارزی، کاهش هیجان بازار و حفظ ثبات نرخ در محدوده مشخص اعلام شده است.
در این چارچوب، نرخ توافقی روزانه تنها میتواند حداکثر 2 درصد بالا یا پایین برود و بانک مرکزی اجازه خروج از این دامنه را نمیدهد. با این حال، نرخ بازار آزاد در روزهای اخیر نوسان داشته و گاهی بالاتر از سقف دامنه توافقی حرکت کرده است، که نشان میدهد بازار آزاد از نرخ توافقی پیروی نمیکند.
تحلیل کارشناسان
کامران ندری، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با کارشناسان درباره دامنه نوسان بازار توافقی اظهار داشت: «بانک مرکزی اصولا حاضر نیست ارز را کمتر از نرخ بازار آزاد عرضه کند؛ بنابراین در عمل، فروشنده فعالی در بازار نخواهد بود.»
او افزود: «به نظر میرسد هدف از تعیین این دامنه نوسان، ایجاد یک محدوده کنترلشده است تا بانک مرکزی بتواند در مواقع لزوم مداخله کند؛ اگر نرخ به کف دامنه برسد، ارز بخرد تا از افت بیشتر جلوگیری کند و اگر به سقف دامنه نزدیک شود، ارز تزریق کند تا صعود بیش از حد مهار شود.»
تاثیر دامنه نوسان بر بازار
ندری ادامه داد: «با این حال، به نظر من این مکانیزم در شرایط کنونی کارایی واقعی و پایداری ندارد و بیشتر به یک ابزار ظاهری و روانی تبدیل شده است. اگر بانک مرکزی واقعا بتواند این دامنه را به شکل موثر و جدی مدیریت کند، انتظار میرفت نرخ بازار آزاد نیز تحت تاثیر قرار گیرد و کاهش یابد. اما واقعیت موجود، یعنی روند صعودی مداوم نرخ در بازار آزاد، نشان میدهد که این دامنه عملا جنبه شکلی پیدا کرده و تاثیر چندانی بر جهتگیری اصلی بازار ندارد.»
عوامل موثر بر نوسانات بازار ارز
این کارشناس اقتصادی با اشاره به کاهش نوسانات دلار در بازار آزاد طی روزهای گذشته گفت: «در این کاهش نوسان دو عامل اصلی تعیینکننده هستند؛ اول، درآمد نفتی و منابع ارزی بانک مرکزی برای مداخله، که در شرایط فعلی نوسان حدود 5 درصدی دارد و معمولا ثابت است؛ مگر اینکه بدعهدی یا اختلاس بزرگی رخ دهد و دوم، انتظارات که بسیار تحت تاثیر اخبار مثبت یا منفی سیاسی است.»
ندری تاکید کرد: «اگر اخبار منفی مانند افزایش احتمال درگیری نظامی منتشر شود، قیمت دلار میتواند در عرض یکی دو روز در حدود هشت هزار تومان جهش کند. اما اخبار مثبت مانند مذاکره و توافق احتمالی، قیمت را به سمت پایین هدایت میکند. آرامش فعلی کوتاهمدت و موقت است، زیرا در میانمدت هنوز هیچ تضمینی برای توافق پایدار وجود ندارد و نمیتوان بر آن حساب کرد.»
تکنرخی شدن ارز و وابستگی به مذاکرات سیاسی
ندری در پاسخ به این سوال که آیا با توجه به شرایط فعلی اقتصاد ایران و ریسکهای سیاسی، تکنرخی شدن ارز ممکن است، گفت: «تا زمانی که مذاکرات به یک توافق پایدار و مشخص با آمریکا نرسد، تکنرخی شدن امکانپذیر نیست.»
او در پایان افزود: «دولت ممکن است نرخ بازار توافقی را بالا ببرد تا فاصله کم شود، اما اگر بازار آزاد جهش کند، تبعات سیاسی آن را نمیپذیرد. بنابراین تکنرخی شدن بسیار وابسته به مناسبات سیاسی و نتیجه احتمالی مذاکرات ایران و آمریکاست.»