چرا اقتصاد ایران به سطح فرانسه نمیرسد؟ نظر هایک و آدام اسمیت چیست؟
اقتصاد ایران در سالهای اخیر با چالشهای متعددی روبهرو بوده و عدد تولید ناخالص داخلی واقعی آن در سال ۲۰۲۴ به ۱.۲۳ تریلیون دلار رسیده است که در مقایسه با ۳.۰۶ تریلیون دلار فرانسه و ۲.۴۸ تریلیون دلار ترکیه بسیار ناچیز به نظر میرسد. در این گزارش به بررسی شاخص مدیران خرید فرانسه و وضعیت اقتصادی ایران پرداخته میشود.
چالشهای اقتصادی ایران
اقتصاد ایران در سالهای اخیر دوران سختی را تجربه کرده است. با تورم حدود ۵ درصدی ماهانه، خط فقر بالای ۴۰ میلیون تومانی و تولید ناخالص داخلی واقعی که نصف ترکیه شده است، وضعیت نگرانکنندهای حاکم است.
شاخص مدیران خرید (PMI)
موضوع اصلی این گزارش، PMI (شاخص مدیران خرید) است که به عنوان معیاری برای سنجش فعالیتهای صنعتی شناخته میشود. جرقه این گزارش زمانی آغاز شد که آمارهای s&p گلوبال درباره وضعیت اقتصادی فرانسه و نگرانی رسانهها و اقتصاددانان فرانسوی تحت بررسی قرار گرفت.
رسانههای جهانی مانند رویترز گزارش دادهاند که شاخص ترکیبی PMI فوریه فرانسه به ۴۹.۹ واحد رسیده که در مقایسه با ۴۹.۱ واحد ژانویه و پیشبینی ۴۹.۷ واحدی بازار، رقم چندان مطلوبی نیست. ورود سفارشهای جدید برای سومین ماه متوالی کاهش یافته و صادرات نیز به شدت تحت فشار است.
تفاوتها بین فرانسه و ایران
در حالی که فرانسویها نگران کاهش شاخصهای اقتصادی خود هستند، تولید ناخالص داخلی واقعی ایران بر اساس هزینهها در سال ۲۰۲۴، ۱.۲۳ تریلیون دلار برآورد شده که بسیار کمتر از فرانسه و ترکیه است. آخرین باری که PMI ایران بالای ۵۰ بود، بهمن ۱۴۰۲ بوده که در دیماه به ۴۳.۶ رسید.
دلایل عقبماندگی اقتصادی ایران
دلایل عقبماندگی ایران مشخص است؛ سالها سیاستگذاری شبهکمونیستی، منجر به حذف منطق بازار و قرار گرفتن اقتصاد در زمره اقتصادهای عقبمانده شده است. در این وضعیت، قیمتها به صورت «دستور اداری» تعیین شده و سرمایهگذاران به خوبی مورد توجه قرار نمیگیرند.
فریدریش هایک، اقتصاددان برجسته، در خصوص تنظیمات متمرکز اقتصادی هشدار داد و بیان کرد که هرگونه تلاش برای جایگزینی نظم خودجوش بازار با برنامهریزی متمرکز، به فقر و سرکوب خواهد انجامید. این امر به وضوح در اقتصاد ایران مشهود است.
رکود و آینده اقتصادی
رکود در ایران به یک وضعیت پایدار تبدیل شده است. در حالی که کشورهای دیگر، مثل فرانسه، درصدی از کاهش را به عنوان «هشدار» تلقی میکنند، در ایران رکود به وضعیت عادی تبدیل شده و نیاز به توضیح دارد. پرسش کلیدی این است که «چه باید کرد؟»
آدام اسمیت نیز دو قرن پیش پاسخی برای این سوال ارائه داد و اعلام کرد که هرگاه دولت از هدایت فعالیتهای اقتصادی کنارهگیری کند، افراد با پیگیری منافع شخصی، به نفع جامعه عمل خواهند کرد. بنابراین، تا زمانی که اقتصاد ایران از چارچوب شبهکمونیستی خارج نشود، تغییر چندانی نخواهد کرد.
در پایان، به نظر میرسد عدم اصلاحات سریع و آزادسازی بازار، تنها به این منجر خواهد شد که اقتصاد در حال احتضار ایران به سمت قبرستان برود.