شیر نایلونی؛ کالایی که حالا به محاسبات ماهانه نیاز دارد
قیمت شیر نایلونی که بهعنوان نماد لبنیات اقتصادی در سبد خانوار شناخته میشد، طی دو ماه اخیر به مرز ۶۳ هزار تومان رسیده است. این افزایش قیمتی ۱۰۰ درصدی، مصرف این کالای اساسی را به خریدی مشروط و مبتنی بر کالابرگ تبدیل کرده است.
شیر نایلونی در گذشته نه تنها یک کالا، بلکه نماد یک سیاست اجتماعی بود که بر اساس آن «بچهها باید شیر بخورند» و سلامت و رشد آنها نباید به وضعیت اقتصادی خانواده وابسته باشد. بنابراین، شیرهای پاکتی و نایلونی بهعنوان گزینههای «اقتصادی» در سبد مصرفی خانوارها معرفی شدند. اما اکنون، شیر نایلونی به قیمت ۶۳ هزار تومان رسیده است.
طبق گزارشها، قیمت شیر نایلونی ۸۰۰ گرمی در حال حاضر ۶۳ هزار تومان تعیین شده است؛ در حالی که این محصول حدود ۴۰ روز پیش با قیمت ۳۱ هزار تومان عرضه میشد که به معنای افزایشی نزدیک به ۱۰۰ درصد است. شیر نایلونی ۸۰۰ گرمی بهطور تقریبی سه لیوان شیر را تأمین میکند. برای یک خانواده سهنفره که روزانه شیر مصرف میکند، این بدان معناست که باید تقریباً هر روز یک پاکت خریداری کند. با قیمت جدید، این هزینه ماهانه میتواند برای برخی خانوادهها به مبلغ قابل توجهی در سبد غذایی تبدیل شود.
این نوع شیر در مقایسه با نمونههای تتراپک و بطری از نظر ماندگاری و کیفیت در سطح پایینتری قرار میگیرد و به همین دلیل همواره با قیمت کمتری عرضه میشد. قرار بود این محصول بهعنوان گزینهای اقتصادی برای خانوارهای دهکهای پایین در نظر گرفته شود؛ اما افزایش اخیر قیمت، مفهوم «اقتصادی بودن» این کالا را مورد سؤال قرار داده است.
تبدیل شیر از خرید ثابت به خرید مشروط
افزایش قیمتها تأثیرات خود را در لیست خرید خانوادهها نشان میدهد. یکی از مادران که فرزندش در مدرسه ابتدایی تحصیل میکند، بیان میکند: «اکنون تنها برای تغذیه مدرسه پسرم شیر کوچک میخرم. قبلاً شیر جزو خریدهای ثابت خانه بود، اما حالا با این قیمت دیگر نمیتوانیم هر روز آن را خریداری کنیم. شاید هفتهای دو بار خریداری کنیم.»
به گفته او، شیری که زمانی یکی از کالاهای ضروری منزل به شمار میآمد، اکنون تبدیل به کالایی شده که باید برای خرید آن برنامهریزی کرد.
کالابرگ؛ حمایت یا جبران؟
شیر نایلونی هماکنون در قالب طرح کالابرگ عرضه میشود و بخشی از هزینه لبنیات از طریق اعتبار حمایتی پوشش داده میشود. هر فرد ماهانه یک میلیون تومان اعتبار دریافت میکند، اما این سؤال وجود دارد که آیا این اعتبار پاسخگوی تمامی اقلام ضروری یک خانوار است؟
اگر یک خانواده سهنفره برای شیر حدود یک میلیون و ۲۶۰ هزار تومان هزینه کند، چه مقدار اعتبار باقی میماند تا سایر کالاهای اساسی مانند گوشت، مرغ، برنج یا روغن تأمین شود؟ این نگرانی وجود دارد که بخشی از اعتبار حمایتی بهطور مؤثر صرف جبران افزایش قیمت یک یا دو قلم کالای پایه شود.
پیامدهای تغییر الگوی مصرف
کارشناسان تغذیه بر اهمیت مصرف منظم لبنیات، بهویژه در میان کودکان تأکید کردهاند. کاهش تدریجی مصرف این گروه غذایی ممکن است در کوتاهمدت قابل مشاهده نباشد، اما در بلندمدت میتواند آثار جدی بر سلامت عمومی به همراه داشته باشد.
افزایش قیمت شیر نایلونی تنها یک تغییر عددی نیست؛ بلکه نشانگر فشاری است که به اقلام پایهای سبد خانوار وارد میشود. اقلامی که قرار بود بدون توجه به شرایط اقتصادی در دسترس همگان باقی بمانند. اکنون سؤال این است که اگر خانوادهها مجبور به برنامهریزی و حذف سایر اقلام برای خرید شیر اقتصادی شوند، آیا همچنان میتوان آن را بخشی ثابت از سبد روزانه دانست؟
شیر نایلونی هماکنون در قالب طرح کالابرگ عرضه میشود و بخشی از لبنیات خانواده از طریق اعتبار حمایتی پوشش داده میشود. با این حال، وابستگی به حمایت مستقیم دولتی این سؤال را بهوجود میآورد که اگر سقف اعتباری کالابرگ یک خانواده تکمیل و این محصول بدون حمایت از دسترس آنها خارج شود، آیا میتوان آن را شیر یارانهای یا گزینه اقتصادی نامید؟